چه افرادی به تعویض مفصل زانو احتیاج دارند؟

زانو به عنوان بزرگترین مفصل بدن در واقعیت یکی از مهمترین و پیچیده‌ترین مفاصل بدن محسوب می‌شود. به علت وظایف متعددی که به عهده دارد، زانو در معرض آسیب و درد قرار می‌گیرد. درد زانو می‌تواند به صورت عام در افراد پیر، جوانان، کودکان و حتی زنان باردار رخ دهد.

عمل تعویض مفصل زانو به عنوان یک روش درمانی نهایی برای برخی از مشکلات زانویی مورد استفاده قرار می‌گیرد. همانطور که اشاره کردید، تعداد عمل‌های تعویض مفصل زانو در سراسر جهان رو به افزایش است و هر سال بیش از یک میلیون عمل انجام می‌شود. این نشان می‌دهد که این روش جراحی موثری است که به بسیاری از افراد کمک می‌کند تا از درد و محدودیت‌های زانویی رهایی یابند و کیفیت زندگی بهتری را تجربه کنند.

هرچند که عمل تعویض مفصل زانو ممکن است یک راه حل مناسب برای بسیاری از افراد با مشکلات زانویی باشد، اما همواره باید با پزشک خود مشورت کنید و تصمیمی بر اساس تشخیص و شرایط شما اتخاذ کنید.

 تعویض مفصل زانو که به آن آرتروپلاستی زانو Knee arthroplasty هم می‌گویند نوعی جراحی است که در آن سطح مفصلی استخوان‌های ران و ساق در مفصل زانو را با یک سطح مصنوعی جایگزین می‌کنند.

در صورتی که شدت درد آرتروز زانو، توانایی بیمار را برای انجام دادن کارهای روزمره مانند راه رفتن، بالا رفتن از پله، سوار ماشین شدن و نشستن روی صندلی کاهش دهد و درد در زانو هنگام استراحت هم وجود داشته باشد و با دارو هم از بین نرود و یا بیمار تحمل مصرف دارو را نداشته باشد با توجه به بررسی کلی شرایط، پزشک عمل تعویض را به بیمار پیشنهاد می‌کند با این هدف که دردی که در زانو بر اثر ساییدگی و آرتروز، روماتیسم و یا تخریب سطح مفصلی ایجاد شده است از بین برود، دامنه حرکتی مطلوب در مفصل زانو بدست آید و تغییر شکل‌های ایجاد شده در اندام اصلاح شود.

 وقتی غضروف مفصلی زانو به هر علتی تخریب شود حرکت مفصل دردناک شده و مفصل دچار خشکی و محدودیت حرکتی می‌شود. در این وضعیت می‌توان با تعویض سطوح مفصلی حرکات مفصل را بهتر کرده و درد را از بین برد. در شرایط ایده‌آل عمر پروتزهای زانو بین ۱۵ تا ۲۰ سال است که پس از آن می‌توان پروتز دیگری را جایگزین کرد. البته عمل جراحی دوم دشواری‌های خاص خودش را دارد. به همین خاطر به افراد توصیه می‌شود در صورت امکان بعد از ۶۰ الی ۶۵ سالگی برای عمل تعویض مفصل زانو اقدام کنند مگر این که درد زانو عملکرد فرد را مختل کند.

 درباره عوارض جراحی تعویض مفصل زانو، باید گفت که  عمل جراحی تعویض مفصل زانو یا پروتز زانو، در غالب موارد، بدون عارضه است و بیمار پس از آن می‌تواند زندگی فعالی داشته باشد. با این حال مانند هر عمل جراحی دیگری، تعویض مفصل آسیب دیده زانو و گذاشتن مفصل مصنوعی نیز ممکن است با عوارض احتمالی همراه باشد. اگر چه احتمال عفونت مفصل مصنوعی زانو بعد از تعویض مفصل کمتر از دو درصد است، ولی به علت اینکه در صورت وقوع بسیار دردسر ساز است، اقدامات سختگیرانه زیادی صورت می‌گیرد تا عفونت ایجاد نشود، با این حال احتمال عفونت در کسانی که زخم‌های پوستی دارند، کسانی که عفونت ادراری یا تنفسی دارند، کسانی که مشکلات و عفونت‌های دهانی و دندانی دارند و در بیماران دیابتی کنترل نشده و روماتیسمی بیشتر است.

 اگر سیستم ایمنی بدن فرد ضعیف باشد احتمال عفونت بعد از جراحی مفصل زانو بیشتر است.

شایع ‌رین عارضه که بالقوه می‌تواند بسیار خطرناک باشد، لخته شدن خون در رگ‌های اندام تحتانی و لگن است. احتمال این عارضه در هر عمل جراحی بزرگی که در اندام تحتانی انجام می‌شود وجود دارد. خطر این عارضه این است که در صورت وقوع، لخته خون می‌تواند به طرف ریه (آمبولی ریه) و قلب حرکت کرده و در کارکرد آنها اختلال ایجاد کند. برای پیشگیری از ایجاد این لخته‌ها، از داروهای خاصی استفاده می‌شود.

یکی از عوارض مهم‌ بعد از تعویض مفصل زانو، عدم امکان خم کردن زانو به اندازه کافی است. در حالی که پس از جراحی انتظار می‌رود زانو بتواند حدود ۱۱۰ درجه خم شود، ولی ممکن است به علت چسبندگی بافت‌های نرم اطراف زانو بعد از عمل جراحی و یا محدودیت حرکتی شدیدی که بیمار از قبل از عمل جراحی داشته است، حرکت زانو بعد از عمل به این حد نرسد.

پزشکان با اشاره به اینکه پوکی استخوان، سبک زندگی شهری و کاهش فعالیت پایین در زنان می‌تواند سبب افزایش احتمال بروز آرتروز زانو در زنان شود، می گویند: وزن بالا علاوه بر آنکه باعث تخریب مفصل طبیعی زانو می‌شود، روی مفصل مصنوعی نیز اثر مخرب دارد. همچنین در افراد چاقی که به بیماری‌هایی از قبیل فشارخون یا دیابت کنترل نشده مبتلا هستند، انجام تعویض مفصل زانو، ریسک به شمار می‌آید.