آسیب های زانو در ورزش

زانو یکی از مهمترین و پیچیده‌ترین مفاصل بدن است و برای ورزشکاران اهمیت بسیاری دارد. به دلیل ارتباط ضعیف استخوان‌های زانو با یکدیگر، این مفصل به طور قابل توجهی آسیب‌پذیر است. وقتی نیروها و استرس‌هایی که در هنگام ورزش و به خصوص در فعالیت‌های بازی‌های ورزشی اعمال می‌شوند، به زانو وارد می‌شوند، می‌تواند آسیب و صدماتی به این مفصل وارد کند.

بعضی از شایع‌ترین آسیب‌های زانو شامل پارگی رباط‌ها (مانند رباط صلیبی قدامی یا خلفی)، پارگی منیسک، آسیب‌های غضروفی، التهاب مفصلی، آرتروز (ساییدگی زانو) و آسیب‌های دردناک ناشی از استرس و آب مفصل می‌شوند.

برای ورزشکاران و افرادی که فعالیت‌های ورزشی یا فیزیکی بالایی دارند، مراقبت از زانو بسیار مهم است. این شامل استفاده از تکنیک‌های صحیح حین ورزش، استفاده از وسایل حفاظتی مناسب مانند نیلون و زانوبندها، تقویت عضلات اطراف زانو و انجام تمرینات مناسب برای افزایش استحکام و ثبات زانو می‌شود. در صورت بروز هرگونه آسیب یا درد زانو، مراجعه به پزشک متخصص ارتوپدی بسیار مهم است تا تشخیص دقیق انجام شود و برنامه درمانی مناسب برای بهبود و آسودگی زانو تعیین شود.

 

آسیب ناشی از فشار

لایه‌های حمایت کننده مفصل زانو از جمله غضروف‌ها، رباط‌ها و عضلات، نقش مهمی در حفظ استحکام و پایداری مفصل دارند. اگر این لایه‌های حمایت کننده دچار ضعف، ترک، تمدید یا پارگی شوند، مفصل زانو به صدمات بیشتری در معرض قرار می‌گیرد.

در ورزش‌هایی مانند فوتبال، بسکتبال و کشتی، زانو به صورت متناوب تحت فشار و ضربات قرار می‌گیرد. این ورزش‌ها ممکن است باعث فشردگی و کوبیدگی زانو شوند. نیرویی که به زانو وارد می‌شود، می‌تواند منجر به پارگی پرده سینوویال (محافظ مفصل زانو) یا پرده ضریع (لایه‌ای از بافت غضروفی نرم) شود. این نوع آسیب‌ها می‌توانند درد، تورم، محدودیت حرکتی و ناتوانی در استفاده از زانو را به همراه داشته باشند.

استفاده از تکنیک‌ها و تمرینات مناسب قبل از شروع و در حین انجام ورزش، استفاده از وسایل حفاظتی مانند زانوبندها و توجه به استراحت و بهبود بعد از فعالیت ورزشی می‌تواند به کاهش خطر ایجاد صدمات زانو کمک کند. در صورت بروز هرگونه آسیب یا درد زانو، مراجعه به پزشک متخصص ارتوپدی بسیار مهم است تا تشخیص دقیق انجام شود و برنامه درمانی مناسب تعیین شود.

آسیب ناشی از پیچیدگی

پیچیدگی زانو به عنوان یک نوع آسیب غیر طبیعی رخ می‌دهد که به دلیل چرخش ناگهانی و غیر معمول در مفصل زانو ایجاد می‌شود. در این حالت، زانو به طور قابل توجهی از حالت طبیعی خود منحرف می‌شود و تغییر وضعیت مفصل زانو ایجاد می‌شود.

فعالیت‌هایی مانند کشتی، فوتبال، بسکتبال و اسکی، شرایط مختلفی را ایجاد می‌کنند که ممکن است زانوی ورزشکار را در معرض خطرات ناشی از پیچیدگی قرار دهند. در این موقعیت‌ها، پای ورزشکار در یک جهت ثابت نگه داشته می‌شود و بدن در جهت مخالف حرکت می‌کند. این تغییر در جهت حرکت می‌تواند منجر به بارگذاری ناطبیعی بر روی مفصل زانو شود و آسیب‌هایی مانند پارگی رباط‌ها، صدمات منیسک و آسیب به سایر اجزای زانو را ایجاد کند.

به منظور پیشگیری از این نوع آسیب‌ها، می‌توان از تکنیک‌های صحیح حرکتی و فنی در ورزش‌ها استفاده کرد، استفاده از وسایل حفاظتی مانند زانوبندها و استفاده از تمرینات قوی‌سازی و افزایش انعطاف‌پذیری زانو در برنامه تمرینی قرار داد. همچنین، اهمیت دارد توجه ویژه‌ای به تقویت عضلات استخوانی اطراف زانو و بهبود تعادل و کنترل عضلاتی زانو در ورزشکاران ورزش‌هایی که خطر پیچیدگی زانو را دارند، داشته باشیم.

کبودی عضلات زانو

ضربه مستقیم و شدید وارد بر عضلاتی که از مفصل زانو عبور می کنند شرایط بسیار دشواری را برای ورزشکار ایجاد می کند.یکی از عضلاتی که بیشتر در معرض کبودی قرار دارد، عضله پهن داخلی از گروه عضلات چهار سر ران است.کبودی این عضله دارای تمام علائم اسپرین مفصل زانو می باشد که عبارتند از : درد شدید، فقدان حرکت و تورم.تورم و تغییر  رنگ به دلیل پارگی بافت عضلانی و رگ های خونی است.چنانچه اقدامات اولیه برای درمان صورت گیرد مانند کمپرس سرد، بعد از ۲۴ ساعت مجددا” می توان از زانو استفاده کرد.البته زمان برگشت به تمرین بستگی به شدت آسیب دارد.

کبودی کپسول مفصلی

کبودی کپسول مفصلی اغلب با کبودی عضلات و پرده ضریع همراه است.نیرویی که منجر به آسیب زانو می شود اگر به بافت کپسول مفصلی وارد شود ممکن است باعث پارگی مویرگ ها شود و در ضمن تحریک پرده سینوویال را نیز باعث می شود و در نتیجه مایعات به داخل حفره سینوویال و فضای اطراف مفصل زانو نفوذ خواهند کرد.نفوذ مایعات در این حرفه و فضای اطراف مفصل بسیار آهسته صورت می گیرد به طوری  که این امر محسوس نمی باشد.در این وضعیت باید از ادامه فعالیت تا بهبودی خودداری کرد چرا که موجب خون ریزی در آن ناحیه می شود.اگر مفصلی مکررا” دچار خونریزی شود احتمالا” آن مفصل گرفتار التهاب مزمن پرده سینوویال نیز خواهد شد.

التهاب کیسه زلالی اطراف زانو

در اطراف زانو تعدادی کیسه زلالی وجود دارد.کیسه های سینوویال که می توانند تولید مایع کنند.هر یک از این کیسه ها ممکن است صدمه ببینند و موجب التهاب شوند.برای استخوانی مانند کشکک آسیب های کیسه جلویی شایع است.پس از ورود ضربه به این ناحیه ممکن است خون ریزی داخلی اتفاق بیافتد و باعث التهاب کیسه زلالی یا خون ریزی در کیسه زلالی شود.همچنین حرکت تکراری و فشار می تواند التهاب حاد یا مزمن کیسه های زلالی را باعث شود.سایر کیسه های زلالی اطراف زانو ممکن است به همین شکل آسیب ببینند اما احتمال آن خیلی کمتر است.

علائم  و تشخیص

• درد پایدار در ناحیه ای که کیسه زلالی در آن قرار دارد.این درد بیشتر در مواقع اعمال فشار بر مفصل زانو ظاهر می شود.
• حساسیت و تورم روی کیسه های زلالی .
• برخی اوقات پوست روی کیسه های زلالی داغ و قرمز می شود.
• هنگام وارد آمدن فشار بر کیسه زلالی مقاومتی اسفنج گونه مشاهده می شود که نشانگر تجمع مایع است.

آسیب رباط ها

از آنجا که آسیب های رباط مفصل زانو باعث اختلال در پایداری غیر فعال زانو می شود، باید به عنوان خطر بالقوه تحت درمان قرار گیرد.آسیب های رباط مانند منیسک شایع بوده و عمدتا” ورزشکاران رشته های دارای برخورد مانند فوتبال، هندبال، بسکتبال را در بر می گیرد.آسیب های رباط در مفصل زانو ناشی از برخورد با حریف در ورزش های دارای برخورد است اما این نوع آسیب می تواند بدون هیچ گونه تماس بدنی نیز به وجود آید، مانند چرخش و سایر حرکت های که فراتر از دامنه طبیعی حرکت است.

اکثرا” رباط دو طرفی درشت نی گرفتار اسپرین می شود.ضرباتی که بر جانب خارجی زانو وارد می آید ممکن است منجر به اسپرین رباط دو طرفی درشت نی شود.صدماتی که بر رباط دو طرفی درشت نی وارد می آید به مراتب شدیدتر از صدماتی است که بر رباط دو طرفی نازک نی وارد می آید زیرا بین کپسول مفصلی و رباط مربوطه رابطه مستقیم وجود دارد.

اسپرین رباط های جانبی درشت نی و نازک نی دارای درجات گوناگون می باشد.شدت و یا درجات اسپرین این رباط ها با عواملی در ارتباط است ابن عوامل عبارتند از : موقعیت زانو ، صدمه قبلی و قدرت عضلانی که از روی مفصل عبور می کنند.میزان نیرو و زاویه ضربه، ثابت بودن پا و شرایط سطح داخلی زمین بازی بر عکس اسپرین رباط دو طرفی درشت نی؛ اسپرین رباط دو طرفی  نازک نی بر اثر ضرباتی ایجاد می شود که بر جانب داخلی زانو وارد می آیند.

 نشانه ها

کشیدگی شدید یا پارگی رباط جانبی داخلی زانو سبب احساس پارگی در سمت داخلی زانو می شود. همچنین بدنبال آن زانو ممکن است متورم و ناپایدار شود. عامل این آسیب اعمال فشار قوی به سمت خارج زانو است بطوری که زانو از خارج به داخل فشرده شود. دقیقاً برعکس این اعمال فشار ( یعنی از داخل به خارج زانو ) در آسیب رباط جانبی خارجی رخ می دهد. در هر دو حالت در محل اصابت ضربه به زانو کبودی و در سمت مقابل کشیدگی رباط یا پارگی آن رخ می دهد. ورزش های تماسی مثل فوتبال از مهمترین علل این آسیب محسوب می شوند.

ارزیابی

بعد از یک شرح حال سریع و معاینه فیزیکی توسط پزشک و انجام اقدامات اولیه حمایتی ( سرما درمانی, فشار موضعی, بالا نگه داشتن و استراحت ) معمولاً پزشک درخواست MRI برای بررسی وضعیت رباط می کند.

 درمان

در موارد کشیدگی خفیف این دو رباط همان درمان حمایتی که اشاره شد کافی است.اما در موارد پارگی رباط جراحی بهترین پاسخ درمانی را خواهد داشت.

 کشیدگی و پارگی رباط های صلیبی

رباط های صیلبی طوری طرح ریزی شده اند که استخوان درشت نی را روی استخوان ران ثابت می کنند.رباط متقاطع قدامی از جلو درشت نی شروع شده و به طرف عقب؛ خارج و بالا ادامه پیدا کرده به روی جنب داخل کندیل خارجی ران می نشیند.رباط متقاطع خلفی از قسمت عقب درشت نی شروع شده، به طرف بالا ، جلو و داخل ادامه پیدا کرده به روی جانب خارجی کندیل داخلی استخوان می نشیند.

آسیب رباط صلیبی قدامی که از شایع ترین آسیب های ورزشی است اغلب در نتیجه ایست ناگهانی و اعمال فشار به جلو روی زانو ناشی از این ایست ناگهانی و نیز در پیچ خوردگی های زانو ایجاد می شود. رباط صلیبی خلفی قوی تر و محکم تر از رباط صلیبی قدامی است و کمتر دچار پارگی می شود. کشیدگی و پارگی های رباط صلیبی خلفی احتیاج به نیروی زیادی دارد مثل برخورد داشبورد ماشین به پائین زانو در هنگام تصادف رانندگی. بخاطر همین نیروی شدیدتر برای پارگی رباط صلیبی خلفی نسبت به نوع قدامی اغلب آسیب های رباطی همراه با آسیب منیسک هم همراه با آسیب رباط صلیبی خلفی وجود دارد.

نشانه ها

اگر رباط صلیبی قدامی پاره شود صدای « تق » در مفصل شنیده می شود. همچنین امکان دارد زانو ناپایدار شود و درد به قدری شدید باشد که فرد دچار تهوع و استفراغ شود. بدنبال این پارگی طی چند ساعت به علت خونریزی داخل مفصلی متورم و پر از خون خواهد شد.

درمان

برای آن ها که نیاز شدید و قوی به زانوها دارند مثل ورزشکاران حرفه ای درمان جراحی بهترین پیش آگهی را دارد ولی برای آن ها که استفاده شدید از زانو نمی کنند را می توان با آتل گیری و درمان غیر جراحی بهبود بخشید.

پارگی های تاندونی

تاندون عضله چهار سر رانی می تواند دچار پارگی ناکامل یا پارگی کامل شود. پارگی تاندون چهار سر در بالای کشکک معمولاً در افراد ورزشکار بالای ۴۰ سال روی می دهد حال آنکه پارگی تاندون چهار سر در زیر کشکک معمولاً در افراد جوانی که سابقه التهاب تاندون این ناحیه یا تزریق کورتون به زانو دارند رخ می دهد.

نشانه ها

پارگی تاندون چهار سر رانی سبب درد( بخصوص در هنگام پرتاب پا یا بازکردن زانو (می شود. چنانچه پارگی کامل باشد فرد ورزشکار قادر نیست زانو را باز کند و ساق را جلو بیاورد.

درمان

پارگی جزئی را می توان با آتل گیری درمان کرد اما پارگی کامل نیاز به جراحی دارد.

آسیب منیسک

علت آسیب‌دیدگی منیسک:

ضایعه آسیب‌دیدگی منیسک زانو اغلب زمانی ایجاد می‌شود که زانو همزمان با چرخش تحت کشش هم قرار بگیرد و غضروف منیسک بین استخوان زانو و درشت‌نی تحت فشار قرار گرفته باشد. معمولا” منیسک داخلی بیشتر از منیسک خارجی آسیب می‌بیند البته باید دانست که مشاهده این ضایعه در بچه‌ها بسیار نادر می‌باشد.

علائم آسیب‌دیدگی منیسک

وقتی روی مفصل فشار وارد بیاید یا مفصل زانو بچرخد درد در مفصل (در قسمت طولی آن) ایجاد می‌شود. چنانچه حرکت‌های بخصوصی باعث بروز درد ناگهانی شود ادامه این حرکات ممکن است به التهاب زانو اضافه کند، در پاره‌ای از موارد زانو قفل می‌کند که نشانه متلاشی شدن منیسک بر اثر فشار وارد آمده روی آن می‌باشد. در مواردی دیگر منطقه‌ای از زانو به نظر حساس می‌آید که ناشی از بیرون‌زدگی مایع مفصل است (کیست منیسک). باید به این نکته هم توجه داشت که طولانی‌ شدن زمان ناراحتی باعث کاهش حرکات عضله رانی و در نتیجه تضعیف آن ها خواهد شد.

درمان موارد حاد

درمان باید بلافاصله بعد از آسیب‌دیدگی شروع شود. هدف از درمان فوری به منظور جلوگیری از جراحات بیشتر می‌باشد و تا جایی که ممکن است از خونریزی بعدی جلوگیری به عمل می‌آید.درمان موثر باعث کاهش خونریزی، عدم تشکیل بافت ناشی از جوش خوردن زخم و جلوگیری از عوارض دیگر می‌شود که در صورت عدم جلوگیری به موقع این عوارض طبیعتا” می‌تواند باعث طولانی‌تر شدن دوره بازتوانی و یا حتی منجر به ناتوانی گردد.

منبع : علم ورزش